Uluslararası Mülteci Hakları Derneği tarafından 28 Kasım 2025 tarihinde gerçekleştirilen “Özgürlük ve Güvenlik Hakkı Kapsamında Uygulamada Yaşanan Hak İhlalleri – 2” başlıklı çalıştayın çıktısı olarak ortaya koyduğumuz bu rapor, oldukça geniş kapsamlı yürütülen hazırlık süreci ve yoğun bir kolektif emeğin sonucudur. Bu çalıştay, bir gün içerisinde gerçekleştirilen birkaç saatlik bir toplantı olmanın ötesinde; aylar süren hazırlık, istişare ve planlama sürecinin ürünüdür.
Program akışı oluşturulurken sahada uzun yıllardır karşılaştığımız yapısal sorun alanları dikkate alınmış; özellikle geri gönderme merkezlerinde ve idari gözetim süreçlerinde yoğunlaşan hak ihlallerine odaklanılmıştır. Oturum başlıkları belirlenirken hem önceki çalıştaylardan edinilen deneyimler hem de son dönemde farklı illerden tarafımıza iletilen uygulama farklılıkları değerlendirilmiştir.
Çalıştayın hazırlık sürecinde özellikle farklı illerden avukatların, sivil toplum temsilcilerinin ve uygulayıcıların katılımını önceleyerek aynı idari işlemlerin Türkiye’nin farklı bölgelerinde nasıl uygulandığını karşılaştırmalı biçimde ortaya koyabilmek amaçlanmıştır. Nitekim çalıştay boyunca, aynı gün içerisinde farklı geri gönderme merkezlerinde yaşanan benzer sorunların; yerel uygulamalar, idari yaklaşımlar ve yargısal pratikler doğrultusunda nasıl farklılaştığını birlikte değerlendirme imkânı oluşmuştur.
Çalıştayda yöntem olarak ise hiyerarşik bir konuşma düzeni yerine, tüm katılımcıların aynı masa etrafında söz alabildiği, deneyimlerini doğrudan aktarabildiği katılımcı bir model benimsenmiştir. İlk oturumlarda sahada karşılaşılan sorunların tespiti yapılmış; devam eden oturumlarda ise bu tespitler üzerinden çözüm önerileri, hukuki stratejiler ve ortak savunuculuk imkânları tartışılmıştır. Raportörler tarafından sistematik biçimde kayda alınan katkılar, ortak temalar altında bir araya getirilerek bu rapora dönüştürülmüştür.
Bu çalışma, Uluslararası Mülteci Hakları Derneği olarak uzun yıllardır sürdürdüğümüz izleme, dava takibi, savunuculuk ve raporlama faaliyetlerinin bir devamı ve çıktısı niteliğindedir. Çalıştay, sahada biriken deneyimin kolektif bir hafızaya ve ortak bir metne dönüştürülmesi ve dağınık görünen sorun alanlarının daha geniş bir çerçevede ele alınmasını hedeflemiş ve başarmıştır. Bu yönüyle çalıştay sonucunda oluşturulan işbu rapor, yalnızca bireysel gözlemlerin değil; ortak aklın, mesleki dayanışmanın ve hak temelli bir yaklaşımın somut bir çıktısı olarak uygulayıcılara ve idarecilere katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Son yıllarda gerek derneğimizce yapılan çalışmalar sırasında tespit edilen ihlaller ve aksaklıklar gerekse sahadaki diğer uygulayıcıların derneğimize ilettiği sorunların derlenerek, çözüm önerileri ile birlikte hazırlanan bu rapor derneğimizce ileriki dönemlerde yapılacak çalışmaların da temelini oluşturmaktadır.
Çalıştay boyunca özgürlük ve güvenlik hakkı başta olmak üzere, avukata erişim, etkin başvuru hakkı, insan onuruna yakışır tutulma koşulları ve kırılgan grupların korunması gibi temel ilkeler çerçevesinde yer alan tespitler ile uygulamadaki sorunlar görünür kılınmış ve çözüm yollarını somutlaştırılmıştır.
Çalıştayın hazırlanmasına katkı sunan tüm meslektaşlarımıza, farklı illerden gelerek deneyimlerini paylaşan katılımcılara, TİHEK, UNHCR gibi sorunların çözümüne farklı perspektiflerle yaklaşan partnerlerimize, oturumlarda paylaştıkları görüşleriyle süreci zenginleştiren herkese ve emeği geçen çalışma arkadaşlarımıza içtenlikle teşekkür ederiz. Ortak akıl ve dayanışma ile yürütülen bu çalışmaların, hak temelli bir göç politikasının güçlenmesine katkı sağlayacağına inanıyoruz.
Bu raporun, uygulayıcılar, karar vericiler ve hak savunucuları açısından yol gösterici ve dönüştürücü bir kaynak olmasını temenni ediyoruz.
